Kętrzyn
serwiszglossie

Kętrzyn (daw. Rastembork, niem. Rastenburg, prus. Rastanpils) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, siedziba powiatu kętrzyńskiego. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.

W pobliżu Kętrzyna w Gierłoży mieściła się (1941-1944) główna kwatera A. Hitlera (Wilczy Szaniec).

Według danych z 19 października 2010 miasto ma 29 122 mieszkańców[3].

 

Struktura powierzchni

Polskie Zamki GotyckieWedług danych z roku 2002[4] Kętrzyn ma obszar 10,34 km², w tym:

użytki rolne: 23%
użytki leśne: 1%
Miasto stanowi 0,85% powierzchni powiatu kętrzyńskiego.

 

Historia
Kętrzyn leży na ziemiach plemienia Bartów. Najazdy krzyżackie doprowadziły do spalenia istniejących grodów, a mieszkańców, którzy przyjęli chrzest, przesiedlano. Pozostałą ludność mordowano, wsie i grody palono. Dopiero w 1329 zbudowano strażnicę krzyżacką na zgliszczach grodu o pruskiej nazwie Rast. W pobliżu już w 1330 rozpoczęto budowę kościoła św. Katarzyny (rozebrany w XIX wieku). Walki z wojskami litewskimi dowodzonymi przez książąt Olgierda i Kiejstuta, doprowadziły do zniszczenia strażnicy w 1345 r. Zakon krzyżacki już w 1350 zdołał odbudować osadę, rozpoczął budowę murów obronnych.


Pomnik Wojciecha KętrzyńskiegoPrawa miejskie zostały nadanie w dniu 11 listopada 1357 przez Henninga Schindekopfa przez lokację na prawie chełmińskim. Wójtem-zasadźcą został Henryk Padeluche. W obrysie murów od strony południowej wybudowano warowny kościół św. Jerzego i zamek krzyżacki. Miasta bronić miało 13 baszt, w murach zbudowano dwie bramy: Wysoką, Młyńską i furtę Wodną. W czasie funkcjonowania państwa krzyżackiego, Kętrzyn (niem. Rastenburg, pol. Rastembork) był siedzibą prokuratora. W historii Rastenburga było ok. 40 prokuratorów, z których dwóch pełniło później funkcję wielkiego mistrza krzyżackiego. Po bitwie grunwaldzkiej prokuratorzy rastenburscy podlegali bezpośrednio wielkim mistrzom krzyżackim i posiadali uprawnienia komturów w zakresie lokacji wsi. Mieszczanie buntując się przeciwko rządom zakonnym w 1440 r. przystąpili do Związku Pruskiego. Posłuszeństwo wielkiemu mistrzowi zostało wypowiedziane w 1454, mieszczanie opanowali zamek, prokurator zakonny Wolfgang Sauer został uwięziony, a kilka dni później (17 lutego) utopiony w pobliskim Stawie Młyńskim. Sprawa ta została nagłośniona przez Krzyżaków, jako jeden z argumentów za delegalizacją Związku Pruskiego. Na mocy rokowań polsko-krzyżackich wielki mistrz zgodził się na amnestię dla mieszczan pod warunkiem poddania grodu ponownie władzy krzyżackiej. Po wojnie trzynastoletniej Kętrzyn pozostał w granicach Prus Zakonnych. Dopiero po utworzeniu w 1525 r. Prus Książęcych nastąpił szybki rozwój miasta, zahamowany wojną ze Szwecją. W dniach 20-21 czerwca 1807 roku w mieście ze swoją dywizją poznańską stacjonował gen. Jan Henryk Dąbrowski.

Lata późniejsze to okres germanizacji terenu. W okresie II wojny w gierłoskim lesie pobudowano kwaterę Hitlera – Wilczy Szaniec. Bombardowanie w 1942 i walki w 1945 doprowadziły do bardzo poważnych zniszczeń miasta. Zamek i zabudowa staromiejska miasta zostały spalone przez żołnierzy Armii Czerwonej (zniszczeniu uległo ok. 40 proc. miasta)[7].

W 1945 miasto zostało wcielone do Polski. Większość mieszkańców wysiedlono do Niemiec. Początkowo miasto nosiło historyczną nazwę Rastembork, ale rozważano także nazwę Raściborz i Raścibórz[8], ostatecznie jednak 7 maja 1946 roku nadano miastu nową nazwę Kętrzyn od nazwiska Wojciecha Kętrzyńskiego[7], historyka z XIX wieku walczącego z germanizacją Mazur.

Zabytki
Bazylika Mniejsza św. Jerzego

Bazylika Mniejsza pod wezwaniem św. Jerzego w Kętrzynie
Widok od południa na bryłę Bazyliki św. JerzegoKościół św. Jerzego budowany na miejscu dawnej strażnicy od 1359, rozbudowywany do pierwszych lat XVI wieku. Jest to najlepiej zachowany kościół obronny na Mazurach. Początkowo był to obiekt halowy, jednonawowy, zlokalizowany w południowo-zachodnim narożu miasta. W koronie murów wybudowano ganki obronne i wieżę zwieńczoną blankowaniem. Na początku XV wieku wzniesiono drugą wieżę (dzwonniczą), a pod koniec stulecia obiekt przebudowano na trójnawową pseudobazylikę (dobudowano nawę boczną północną, nawa środkowa i południowa mieści się w obrysie kościoła halowego). Po pożarze w 1500 r., podczas odbudowy powstało istniejące i charakterystyczne odchylenie osi kościoła (prezbiterium nie leży dokładnie na osi nawy środkowej, ze środka nawy głównej są widoczne tylko dwa okna: prawe i środkowe, trzecie jest niewidoczne). W kościele zasługują na uwagę: sklepienia kryształowe z 1515 r. (wykonał je mistrz Matz z Gdańska), XVI-wieczna ambona, organy z 1721 r. (Josue Mosengel twórca organów w Świętej Lipce) były przebudowywane – obecne z 1975 r. mają 43 głosy, płyta nagrobna (epitafium) Krzysztofa Schenka von Tautenburg z 1597 r. oraz karcer (wejście z kościoła) znajdujący się pod wieżą wysoką. Kościół św. Jerzego ma tytuł bazyliki mniejszej oraz pełni także funkcję kolegiaty. W kościele dawna kaplica św. Jakuba po reformacji pełniła funkcję baptysterium, które po II wojnie światowej ukształtowano architektonicznie na wzór Ostrej Bramy w Wilnie. Z tego miejsca zawsze na początku lipca odbywają się piesze pielgrzymki do Wilna.

Osobny artykuł: Bazylika kolegiacka św. Jerzego w Kętrzynie.
Kościół św. Jana
Obok kościoła św. Jerzego znajduje się kościół św. Jana – dawna kaplica cmentarna adaptowana na Szkołę Wielką przygotowującą kandydatów na Uniwersytet w Królewcu założony przez księcia Albrechta. Budynek ten służył mniejszości polskiej jako świątynia protestancka, stąd zwany był kościołem polskim.


Tablice na dawnej szkole w Kętrzynie ku czci Wojciecha Kętrzyńskiego i Wilhelma Wiena Szkoła Wielka
Budynek kościoła św. Jana wyglądał nieco inaczej niż obecnie. Na piętrze były sale lekcyjne i mieszkania nauczycieli. Szkoła została założona w 1546 przez księcia Albrechta. Językiem wykładowym była łacina, a do przedmiotów obowiązkowych należała nauka jęz. niemieckiego i polskiego. Naukę jęz. polskiego zniesiono ok. 1830 r.

W 1810 r. szkoła w ówczesnym Rastenburgu była jedyną protestancką szkołą nauczającą na terenie Prus poza "Gimnazjum Staromiejskim" w Królewcu, która przygotowywała kandydatów na uniwersytet Albertyna. W roku 1817 Gimnazjum przeniesione zostało do nowego budynku, także obok kościoła św. Jerzego. W 1896 r. z okazji jubileuszu 350-lecia szkoły nadano jej nazwę Gimnazjum im. Księcia Albrechta. Szkołę w 1907 r. ponownie przeniesiono do nowego budynku, gdzie obecnie się mieści Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Wojciecha Kętrzyńskiego.

Wychowankami szkoły byli: m.in. Wojciech Kętrzyński (uczeń tej szkoły w latach 1855-1859) i Wilhelm Wien (uczeń w latach 1875-1879) z Drachenstein (obecnie Smokowo -gmina Kętrzyn). Uroczystości 450-lecia szkoły obchodzono w 1996 r. W jubileuszu uczestniczył prof. Helmut Wagner z Wolnego Uniwersytetu w Berlinie wychowanek Gimnazjum im. Księcia Albrechta od 1940 r. do 20 stycznia 1945.

Zamek krzyżacki

Zamek krzyżacki z XIV-XVI w
Zamek od strony południowej
Gotycki wykusz kętrzyńskiego zamkuBudowa zamku rozpoczęła się w tym samym okresie co budowa kościoła św. Jerzego. Zamek stanął w południowo-wschodnim narożu miasta, jako trójskrzydłowy obiekt, zamknięty od strony zachodniej ścianą kurtynową z bramą. Skrzydła zamku od strony dziedzińca obiegał drewniany krużganek, na dziedzińcu stała studnia. Najważniejszą częścią zamku było jego skrzydło północne. Pozostałe skrzydła pełniły funkcje gospodarcze. Pod koniec XIV wieku zamek został otoczony murami z bramą przejazdową od strony miasta. Warownia nie miała charakterystycznej dla budowli krzyżackiej wieży i przedzamcza. Spiętrzenie rzeki Guber utworzyło Staw Młyński (zasypany w 1910) osłaniający zamek od strony południowej. Od wschodu zamek chroniony był fosą, którą płynęła woda z jeziora położonego na północ od miasta. Zamek w XVII wieku był wielokrotnie przebudowywany. W 1945 roku spłonął. W latach 1962-1967 mury zamku zostały zrekonstruowane na podstawie zachowanych rycin z XIX wieku. Wnętrza są współczesne i dostosowane do potrzeb znajdujących się w nim: Muzeum i Biblioteki. Organizatorem Muzeum w Kętrzynie była Zofia Licharewa.

Osobny artykuł: Zamek w Kętrzynie.
Inne
neogotycki kościół św. Katarzyny (proj. Fritz Heitmann, 1895)
neogotycki ratusz (1885)
klasycystyczna loża masońska (1860-1864)
fragmenty murów obronnych z XIV wieku
podziemia kętrzyńskie
Placówki kulturalne
Mieszkańcy Kętrzyna mogą korzystać z różnorodnej oferty kulturalnej Kętrzyńskiego Centrum Kultury, w którego strukturach znajduje się także Kino "Gwiazda". W mieście znajdują się również: Muzeum Regionalne, Biblioteka Pedagogiczna oraz Biblioteka Publiczna Miejska, Polsko-Niemieckiego Centrum Kultury im. Arno Holza i Mazurski Ogród Sztuk (galeria sztuki).

Edukacja
Szkoły podstawowe
Szkoła Podstawowa nr 1 im. Feliksa Nowowiejskiego
Szkoła Podstawowa nr 3 im. Marii Zientary-Malewskiej,
Szkoła Podstawowa nr 4 im. Stanisława Moniuszki,
Zespół Szkół Nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. Macieja Kalenkiewicza "Kotwicza",
Szkoła Podstawowa specjalna Nr 6 przy Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym,
Społeczna Szkoła Podstawowa,
Szkoła Muzyczna I stopnia, (Wcześniej Ognisko Muzyczne, w którym nauczycielem był Mikołaj Beynar, wówczas mieszkaniec Karolewa)
Szkoły ponadpodstawowe
Gimnazjum Powiatowe przy Zespole Szkół Ogólnokształcących im. W. Kętrzyńskiego,
Gimnazjum nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi przy Zespole Szkół Nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi,
Gimnazjum nr 2 im. Jana Pawła II,
Gimnazjum dla Dorosłych przy Centrum Kształcenia Ustawicznego w Kętrzynie,
Gimnazjum Specjalne nr 4 przy Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym,
Prywatne Gimnazjum w Kętrzynie,
Licea Ogólnokształcące

Budynek LO im. Wojciecha Kętrzyńskiego
Tablica poświęcona Wojciechowi Kętrzyńskiemu, patronowi LOLiceum Ogólnokształcące przy Zespole Szkół Ogólnokształcących im.W. Kętrzyńskiego. W budynku Liceum im. Wojciecha Kętrzyńskiego mieściło się także Liceum Dla Pracujących. Liceum to pierwotnie było samodzielną jednostką, powstałą w 1950 roku. Jej najbardziej znanym maturzystą (1974 r. z Leśnego Rowu) jest Cyryl Klimowicz.
Liceum Ogólnokształcące nr 2 przy Zespole Szkół im. M. Skłodowskiej-Curie,
Liceum Ogólnokształcące przy Zespole Szkół Budowlanych,
Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych przy Centrum Kształcenia Ustawicznego w Kętrzynie,
I Prywatne Zaoczne Liceum Ogólnokształcące w Kętrzynie,
II Prywatne Liceum Ogólnokształcące w Kętrzynie,
Zespół Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego
Licea Profilowane i Techniczne
Liceum Profilowane nr 2 przy Zespole Szkół] im. Marii Skłodowskiej-Curie,
Liceum Profilowane przy Zespole Szkół Budowlanych,
Szkoły zawodowe
Zespół Szkół im. Marii Skłodowskiej-Curie,
Technikum Elektryczne
Technikum Mechaniczne
Technikum Mechaniczne na podbudowie ZSZ
Technikum Odzieżowe na podbudowie ZSZ
Zasadnicza Szkoła Zawodowa (wielozawodowa)
Zespół Szkół Budowlanych,
Technikum Budowlane,
Technikum Budownictwa Wodnego,
Technikum Urządzeń Sanitarnych
Technikum Budowlane po ZSZ
Zasadnicza Szkoła Zawodowa (Zasadnicza Szkoła Budowlana) po SP i po G
Centrum Kształcenia Ustawicznego w Kętrzynie,
Zasadnicza Szkoła Zawodowa
Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna przy Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym,
Ośrodek Kształcenia Zawodowego w Kętrzynie,
Zespół Szkół Licealnych i Zawodowych W Karolewie
Technikum Żywienia i Gospodarstwa Domowego
Technikum Agrobiznesu
Technikum Architektury krajobrazu
Technikum mechanik rolnictwa
technikum rolnicze
Zasadnicza szkoła zawodowa
Szkoły policealne i wyższe
Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Kętrzynie,
Centrum Kształcenia Ustawicznego w Kętrzynie,
Policealne Studium Zawodowe
Technik informatyk, Technik bhp, Technik prac biurowych, Technik administracji, Technik ekonomista, Technik organizacji reklamy, Technik budownictwa
Warmińsko-Mazurski Ośrodek Doskonalenia w Olsztynie
Centrum Edukacji w Kętrzynie,
Towarzystwo Wiedzy Powszechnej w Olsztynie
Wyższa Szkoła Informatyki i Ekonomii TWP Wydział Zamiejscowy w Kętrzynie,
kierunki: Ekonomia, Pedagogika
Policealne Studium Zawodowe TWP,
Technik informatyk, Technik rachunkowości, Technik administracji, Technik ekonomista, Technik Obsługi Turystycznej, Technik BHP, Technik Ochrony Fizycznej Osób i Mienia, Technik Informacji naukowej, Technik technologii odzieży, Technik logistyk
Centrum Doskonalenia Nauczycieli TWP,
Centrum Organizacji Kursów Zawodowych, Komputerowych i Języków Obcych TWP,
 

źródło: Wikipedia

»krokiety »pierogi »pyzy »krokiety »naleśniki »gołąbki »kluski »uszka »kopytka »pierożek warmiński »mapa sklepu
»
Bartoszyce »Olsztyn »Bisztynek »Ostróda »Kętrzyn »Reszel »Elbląg »Szczytno »Lidzbark Warmiński 
» zdrowa żywność » ekologiczna zywność » zywność bez konserwantów

Odsłony: 42393 :: Unikalne: 18581 :: Dzisiaj: 24 :: Wczoraj: 73 :: Online: 1 :: Najwięcej odwiedzin: 19-03-2020 (98) :: | administracja