serwiszglossie

Elbląg (łac. Elbinga, Elbingus, niem. Elbing, prus. Elbings) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, powiat grodzki Elbląg, stolica powiatu ziemskiego elbląskiego, a od 1992 stolica diecezji elbląskiej. Najstarsze miasto w województwie, jedno z najstarszych miast w Polsce (rok założenia 1237, prawa miejskie 1246).

Miasto leży u ujścia rzeki Elbląg do Zalewu Wiślanego. W Elblągu znajdują się liczne i znaczące zakłady różnych gałęzi przemysłu. Największym zakładem w mieście jest Browar wchodzący w skład Grupy Żywiec i ABB (dawny Zamech).

Historia
Elbląg został założony przez Krzyżaków w 1237 w pobliżu miejsca, gdzie do IX wieku znajdowała się pruska osada handlowa Truso. W 1246 uzyskał przywilej miejski na prawie lubeckim.

Przez wieki historia Elbląga była niezwykle burzliwa. Był pod panowaniem krzyżackim, polskim, w XVI wieku przeżył okupację szwedzką. Koniec XIX i początek XX wieku to okres dynamicznego rozwoju miasta. Wtedy to Elbląg rywalizował jako port handlowy z Gdańskiem. Powstało wiele zakładów przemysłowych, w tym fabryka cygar, lokomotyw (obecnie teren "ELZAMU"). Pod koniec II wojny światowej znacznie zniszczony przez walki między Niemcami i Armią Czerwoną. Prawie całkowicie zburzona zabudowa Starego Miasta, które uchodziło za jedno z największych i najpiękniejszych w Europie. Również tutaj mieściły się trzy podobozy obozu koncentracyjnego w Sztutowie. Po wojnie rozpoczęto stopniową odbudowę miasta.

Średniowiecze
Ta sekcja od 2009-10 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Elbląg został założony w 1237 przez Krzyżaków. Nazwa miasta wywodzi się od rzeki Ilfing. Został założony w 1237 na surowym korzeniu, zatem absolutnie nie można go łączyć z legendarnym Truso. Była to wówczas osada kolonistów niemieckich oraz punkt wypadowy dla dalszej ekspansji Krzyżaków. W 1358 roku Elbląg przystąpił do Ligi Hanzeatyckiej zwaną potocznie Hanzą. W owym czasie był jednym z najważniejszych miast hanzeatyckich rejonu południowego Bałtyku. Wiodły z niego szlaki lądowe i wodne ku Sambii i Warmii, istniało także wodne połączenie z Wisłą przez Nogat. Elbląg był jednym z pierwszych miast utworzonych przez Krzyżaków. Na południe od miasta w okolicach ujścia rzeki Kumieli do rzeki Elbląg, istniał zamek krzyżacki. Był to najprawdopodobniej drugi co do wielkości zamek zakonu po Malborku. Do czasu wybudowania tego ostatniego, pełnił rolę centrum administracyjnego Państwa Krzyżackiego. Swoją świetność zakończył 12 lutego 1454 r., gdy mieszczanie przepędzili załogę zamku, a następnie rozebrali budowlę, wcześniej przenosząc wyposażenie zamkowej kaplicy św. Andrzeja do pobliskiego kościoła św. Mikołaja.

Podobnie jak w innych państwach nadbałtyckich ulice wytyczono prostopadle do rzeki, a przecinająca je w poprzek ulica stanowiła rynek. Dopiero 10 kwietnia 1246 w wyniku sprzeciwów ze strony zakonu, osada otrzymała prawo miejskie lubeckie, a także znacznie większe przywileje niż sąsiednie miasta lokowane na prawie chełmińskim. Dzięki dogodnemu położeniu i umiejscowionej w zamku siedzibie mistrza krajowego, przez pierwsze 70 lat Elbląg był najważniejszym ośrodkiem życia miejskiego, jedynym portem morskim oraz podstawową bazą militarną organizującego się państwa krzyżackiego. Po założeniu i rozbudowie Malborka oraz przeniesieniu z Wenecji na malborski zamek w 1309 r. siedziby wielkiego mistrza, zamek elbląski stał się siedzibą komtura elbląskiego i zarazem wielkiego szpitalnika zakonu, tj. zarządcy głównego szpitala. Źródłem zamożności miasta było nadanie mu przez Krzyżaków znacznych posiadłości na Żuławach i Wzniesieniu Elbląskim.

Podstawą rozwoju miasta był handel morski, który powodował napływ nie tylko towarów, ale i osadników z różnych krajów. W Elblągu osiedlali się Niemcy z Saksonii, Westfalii czy Lubeki, Holendrzy, Anglicy, Francuzi i Szkoci. Miasto żywo uczestniczyło w życiu Hanzy. Kupcy elbląscy zasiadali w mieście kantorowym Brugii i decydowali o przyjmowaniu do związku kolejnych miast. Także Krzyżacy doceniali wagę Elbląga, wznosząc tu wielki zamek, zniszczony w czasie wojny trzynastoletniej.

Od końca XIV wieku Elbląg stopniowo tracił znaczenie na rzecz Gdańska, który później zmonopolizował handel polskim zbożem. Do osłabienia pozycji miasta przyczyniła się także przyroda. Przejścia morskie przez Mierzeję Wiślaną stopniowo się zamulały, co uniemożliwiało coraz większym statkom wpłynięcie do portu. Jednak regres nie był tak znaczny, jak się dotychczas sądziło. Dowodem są licznie zgromadzone obiekty archeologiczne, świadczące o względnym dobrobycie miasta w epoce nowożytnej.

Od połowy XIV wieku Elbląg zaczął stopniowo tracić na znaczeniu w stosunku do innych pruskich miast portowych. Wpłynęło na to wiele czynników. Po podboju Prusów Elbląg przestał być wojenną bazą wypadową na wschód, a po zagarnięciu przez Krzyżaków Pomorza Gdańskiego i ustanowieniu stolicy państwa w Malborku, Elbląg stracił charakter głównego ośrodka politycznego i gospodarczego państwa. Skierowanie głównego ujścia Wisły ku Gdańskowi utrudniło żeglugę do Elbląga, a rozwój korzystniej położonego Gdańska zaczął przyciągać do niego większość statków z północy i zachodu Europy. Silnym ciosem dla miasta było założenie przez Krzyżaków konkurencyjnego Nowego Miasta Elbląg w 1337 r. i nadanie mu przywileju lokacyjnego w dziesięć lat później.

Po klęsce Krzyżaków z wojskami polsko-litewskimi pod Grunwaldem w 1410, mieszczanie elbląscy zdobyli i wypędzili załogę wraz z Wielkim Szpitalikiem i tutejszym komturem. Elblążanie 22 lipca 1410 złożyli hołd polskiemu królowi Władysławowi Jagielle. Jednak we wrześniu 1410 zamek ponownie wrócił we władanie Krzyżaków. 12 lutego 1454 w wyniku powstania anty krzyżackiego, elbląscy mieszczanie zdobyli zamek krzyżacki, a następnie w obawie przed ponownym powrotem Krzyżaków, zniszczyli go. W tym samym roku elblążanie na opanowanym zamku krzyżackim złożyli hołd królowi Kazimierzowi IV Jagiellończykowi. W 1454 Elbląg otrzymał od króla Kazimierza Jagiellończyka wielki przywilej potwierdzający stare prawa, rozszerzający władze samorządu polskiego, zwiększający kompetencje Sądu Miejskiego i powiększający terytorium miasta niemal dwukrotnie. Miasto ponadto przejęło dotychczasowe prawa rybackie komturów, ich młyny i inne dobra. W zamian za to Elbląg czynnie uczestniczył w rozgromieniu floty Zakonu w bitwach morskich na Zalewie Wiślanym. Według postanowień pokoju toruńskiego kończącego wojnę trzynastoletnią w 1466 Elbląg przyznano Polsce, do której należał aż do 1772.

Złoty wiek Elbląga i jego upadek

Elbląg w 1626Przełom XVI/XVII wieku to okres rozwoju miasta i handlu morskiego, spowodowany wojną Stefana Batorego ze zbuntowanym Gdańskiem. Cały polski eksport i import przechodził wówczas przez port elbląski aż do czasu ugody króla z mieszczaństwem Gdańska.

W latach 1626-1635 miasto znajdowało się pod szwedzką okupacją. Zniszczenia spowodowane potopem szwedzkim w latach 1655-1660 zahamowały rozwój, a towarzyszące jej zarazy wyludniły miasto. W czerwcu 1698 król Polski August II na zjeździe w Jomsborku podpisał z elektorem Fryderykiem I Hohenzollernem tajny układ, na mocy którego uzyskał on zgodę na zajęcie miasta w zamian za 150 tys. talarów. Oblężenie rozpoczęte w październiku tego samego roku zakończyło się aktem kapitulacji podpisanym przez radę miejską 10 listopada, na mocy, którego Elbląg powrócił do Polski. Wzburzenie polskiej opinii publicznej i zdecydowana, mimo obłudnego postępowania Augusta II, dążność do odzyskania Elbląga, a nadto próby mediacji ze strony Danii, Szwecji i cesarza skłoniły elektora do przyjęcia propozycji rozmów dyplomatycznych. Zostały one zakończone układem z 17 grudnia 1699, który przyniósł zgodę na zwrot Elbląga Polsce pod warunkiem spłaty należności elektora. Było to tylko chwilowe zwycięstwo, gdyż już w 1703 Fryderyk I Hohenzollern zajął posiadłości ziemskie Elbląga, pozbawiając miasto 50% rocznych dochodów.

Podczas wielkiej wojny północnej miasto okupowane było kolejno przez oddziały szwedzkie (1703-1710), rosyjskie (1710-1712) i saskie (1712). Kolejne pobyty obcych wojsk uszczuplały kasę miejską. Podupadłe miasto stało się łatwym łupem dla Prus.

Na początku XVIII wieku miejski handel był już w upadku, zamierała praca stoczni. Pod rządami pruskimi największe obok Królewca miasto Prus Wschodnich stało się głównym portem dorzecza Wisły, ale tylko do czasu zajęcia przez Fryderyka II Gdańska. Dwadzieścia lat działania w uprzywilejowanych warunkach pozwoliło Elblągowi wybić się gospodarczo dzięki usprawnieniu pracy portu – pogłębieniu Nogatu, rzeki Elbląg, redy portowej i rozbudowie urządzeń portowych. Ożywienie gospodarcze było jednak krótkotrwałe, a intensywne zamulenie toru wodnego ponownie zahamowało rozwój portu i handlu.

Już podczas I rozbioru Polski w 1772, Elbląg znalazł się pod zaborem pruskim. Wojska zaborcy opanowały miasto 12 września. Elbląg pozbawiony został swoich dotychczasowych przywilejów, odebrano mu prawo lubeckie, a tym samym zniesiono mu samorząd. Władze miasta zostały podporządkowane pruskim urzędnikom państwowym. Elbląg stał się prowincjonalnym miastem powiatowym. Dążąc do gospodarczego uzależnienia Polski od Prus zaborca nałożył cło na polskie towary. Odbiło się to ujemnie na, pozostających jeszcze w granicach Polski, Gdańsku i Toruniu, a dodatnio na obrotach handlowych Elbląga, do którego zaczęli się przenosić liczni kupcy. Nie trwało to jednak długo, gdyż już w 1807 rozpoczął się kryzys handlowy.

XIX wiek i rewolucja przemysłowa
Na początku XIX wieku miasto zostało zdegradowane do roli portu rzecznego w lokalnym handlu. Elbląg szukał nowych dróg rozwoju gospodarczego i powoli zaczął przeradzać się w ośrodek przemysłowy, administracyjny i wojskowy. Już w II poł. XIX wieku obok Szczecina, a przed Gdańskiem i Królewcem, był silnym pruskim ośrodkiem przemysłu metalowego. Miejscowi kupcy zaczęli inwestować w manufaktury i fabryki. Rozwinął się przemysł tkacki, farbiarski i szklarski. Powstawały liczne zakłady przetwórstwa rolno-spożywczego, tytoniowe, mydlarnie, olejarnie, krochmalnie. Ważnym działem przemysłu pozostawała nadal budowa statków. Dużą rolę w tej dziedzinie odegrał Ferdinand Schichau, który w 1837[3] otworzył fabrykę maszyn, a w 1854[3] swoją stocznię, będącą głównym niemieckim producentem torpedowców. XIX-wieczny Elbląg stawiał przede wszystkim na rozwój nowoczesnego przemysłu. W tym okresie powstały m.in. odlewnia żelaza Tiessena, zakłady metalowe Neufelda, fabryka cygar Losera&Wolffa, fabryka samochodów Komnicka. Rozwój gospodarczy przyniósł ze sobą tworzenie się klasy robotniczej, której trzon stanowili metalowcy. Zatrudnianie dzieci, zbyt długi dzień pracy, niskie zarobki doprowadziły do wzrostu nastrojów rewolucyjnych. W mieście rozpoczęły się strajki rzemieślników. Na terenie miasta swoją działalność rozpoczęły komórki Socjaldemokratycznej Partii Niemiec. Robotnicy zaczęli się formować w organizacje, które prowadziły szeroko zakrojoną akcję propagandową. Do wybuchu I wojny światowej przez miasto przetaczały się kolejne fale wystąpień, niekiedy brutalnie tłumionych przez policję. Nie zahamowało to jednak gospodarczego rozwoju miasta, który trwał do światowego kryzysu ekonomicznego w 1918.

Wraz z wybuchem wojny sytuacja miasta znacznie się pogorszyła. Już od 1914 przez Elbląg przewijały się dziesiątki tysięcy uciekinierów. Rezultatem tego był powszechny chaos, brak żywności itp. Dekoniunktura gospodarcza lat wojny spowodowała zamknięcie wielu zakładów przemysłowych, a w rezultacie narastanie bezrobocia. W końcowych latach wojny tysiące mieszkańców cierpiało głód, często brakło też dachu nad głową.


Widok z wyspy Spichrzów na Bulwar Zygmunta Augusta około 1930 roku Dwudziestolecie międzywojenne
Po przegranej przez Niemcy wojnie, w wyniku postanowień traktatu wersalskiego z 1919, Elbląg znalazł się w prowincji Prusy Wschodnie. Ograniczenia narzucone Niemcom i utrata naturalnych rynków zbytu doprowadziły elbląską gospodarkę do kryzysu. Miasto było zmęczone wojną, panował chaos, bezrobocie i drożyzna. W tej sytuacji dochodziło do strajków i demonstracji, miały one jednak charakter bardziej ekonomiczny niż polityczny. W mieście działała komórka niemieckiej organizacji rewolucyjnej – Związku Spartakusa. 11 listopada 1918 powstała Rada Robotnicza, ale jej działalność ograniczyła się jedynie do zorganizowania kilku wieców. Niemniej jednak utworzona pod koniec tego roku placówka Komunistycznej Partii Niemiec miała pewne wpływy w mieście aż do dojścia Hitlera do władzy.

W latach trzydziestych nastąpił ponowny rozkwit przemysłu na terenie miasta. Elbląg stał się jednym z większych miast garnizonowych w III Rzeszy. Przy utworzonym już w czasie wojny lotnisku powołano szkołę lotnictwa wojskowego. W różnych częściach miasta zostały wzniesione budynki koszarowe dla artylerii, kawalerii, wojsk inżynieryjnych i piechoty. Zgromadzenie w mieście dużej ilości wojska nadało mu charakter militarny, a z drugiej strony spowodowało rozwój infrastruktury miejskiej. Pojawiły się liczne nowe osiedla mieszkaniowe, oddano do użytku nowoczesny szpital wojskowy. W mieście rozwijało się szkolnictwo, powstała Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Wyższa Szkoła Inżynierska, Wyższa Szkoła Rolnicza. W mieście działały dwa muzea, biblioteka, archiwum, a wśród wielu urzędów i instytucji były także konsulaty: szwedzki, szwajcarski i polski. Pomyślny stan elbląskiej gospodarki pozwolił miastu na nowe inwestycje komunalne i przemysłowe. Podjęto modernizację sieci gazowej i kanalizacyjnej, przebudowano linie tramwajowe, unowocześniono port, pogłębiono tor wodny na Zalew Wiślany.


Plac Słowiański z dawnym ratuszem około 1930 roku II wojna światowa
Podczas II wojny światowej całe życie gospodarcze i społeczne Elbląga zostało podporządkowane potrzebom wojny. Miasto było przeludnione w wyniku przesiedleń ludności z Meklemburgii, Mazur, a także jeńców różnej narodowości. Od marca 1940 istniał tu jeden, a później dwa podobozy obozu koncentracyjnego Stutthof. Wprowadzono racjonowanie żywności. Gdy na początku 1945 Armia Czerwona wkroczyła do Prus Wschodnich, do Elbląga zaczęli napływać żołnierze niemieccy. Pierwsze oddziały wojsk radzieckich zbliżyły się do Elbląga 23 stycznia 1945. W krótkim czasie miasto zostało otoczone z trzech stron. Rozpoczęły się ciężkie walki, które zakończyły się dopiero 10 lutego 1945. Miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną. Od momentu rozpoczęcia wojny Elbląg był niemal nietknięty przez działania zbrojne. Zaciekłe walki na przełomie stycznia i lutego obróciły go w gruz. Zniszczona została zabytkowa zabudowa Starego Miasta, a także całe Śródmieście. Trudne do określenia były straty ludzkie. Szacuje się, że w czasie walk zginęło ok. 5 tys. żołnierzy niemieckich, bardzo dużego uszczerbku doznała ludność cywilna. Wielu spośród przedwojennych elblążan utonęło w czasie panicznej ucieczki na Zachód przez Zalew Wiślany.

W pierwszych miesiącach po przejściu frontu Ziemie Północne były zarządzane przez radzieckie władze państwowe. W ciągu kilku miesięcy dokonały one wywozu w głąb ZSRR wszystkich maszyn i wyposażenia elbląskich fabryk. Niektóre źródła kalkulują, że straty poniesione z tego powodu przewyższają straty spowodowane działaniami wojennymi .

Powrót Elbląga do Polski i lata PRL
19 maja 1945 r. przed ratuszem odbyła się uroczystość przekazania przez radziecką Komendanturę symbolicznych kluczy do miasta władzom polskim, które powołano 3 kwietnia. Po ponad 170 latach Elbląg ponownie znalazł się w granicach państwa polskiego. Priorytetem nowych władz stało się nadanie miastu polskiej tożsamości narodowej i deportacja ludności niemieckiej. Rozpoczęto reorganizację nadwerężonej gospodarki oraz powolną odbudowę zniszczonego miasta. Niestety odbudowa ta przyniosła zniszczenie wielu zabytków kultury, gdyż podobnie jak w innych miastach Pomorza i Śląska, zabytki zostały uznane za niemieckie i w ramach propagandowego hasła "Cały naród buduje swoją stolicę" elbląskie Stare Miasto zostało do końca wyburzone, a zabytkowe cegły przeznaczono na odbudowę Warszawy. Na miejscu zdemolowanego w wyniku rabunkowej polityki władz PRL Starego Miasta planowano początkowo wybudować blokowisko. Jednakże brak funduszy uniemożliwił realizacje tych planów[4]. Po wojnie rodowici Elblążanie stanowili tylko 2% mieszkańców[4]. W 1949 r. miasto dotknął terror stalinowski w wydarzeniach znanych jako Sprawa Elbląska.

Podczas wydarzeń z "Grudnia 1970" roku w Elblągu zastrzelony został Marian Sawicz.

Od 1 czerwca 1975 r., na mocy ustawy z 28 maja 1975 r. Elbląg stał się stolicą województwa, składającego się ze wschodnich powiatów dawnego województwa gdańskiego (powiaty: elbląski, nowodworski, malborski, sztumski, kwidzyński), oraz z północno-wschodniej części dawnego województwa olsztyńskiego (powiaty: braniewski, pasłęcki, część iławskiego i morąskiego).

W latach osiemdziesiątych przystąpiono do budowy centrum miasta, jednakże zamiast odbudowywać kamienice by przypominały te przedwojenne, wybudowano nowoczesne budynki o kształcie i wielkości zbliżonej do średniowiecznych. Prace przy fundamentach spowodowały, że odsłonięto fundamenty dawnych budynków, co ukazało wielkość i zamożność dawnego Elbląga[4].

Przełom XX/XXI wieku
Funkcję stolicy województwa Elbląg pełnił do ostatniej reformy administracyjnej w roku 1999, kiedy to od 1 stycznia 1999 r. na prawach powiatu wszedł w skład województwa warmińsko-mazurskiego wbrew woli większości mieszkańców, którzy opowiedzieli się zdecydowanie za przynależnością miasta do województwa pomorskiego. W tym samym roku jako jedyne polskie miasto dostał nagrodę Unii Europejskiej za dokonania w dziedzinie ekologii oraz prestiżową nagrodę – Flagę Europy.

Obecnie Elbląg jest wciąż rozwijającym się miastem. W przeciągu ostatnich kilkudziesięciu lat dwukrotnie powiększył swą powierzchnię. Jest silnym ośrodkiem gospodarczym, a także nowoczesnym ośrodkiem miejskim posiadającym istotne walory transportowe. Ma szanse zostać w przyszłości pomostem łączącym Polskę z państwami nadbałtyckimi, a w szczególności z obwodem kaliningradzkim.

Elbląg obecnie
Elbląg to główny ośrodek przemysłu ciężkiego (turbiny, śruby okrętowe itp.), przemysłu spożywczego – browar, również turystycznego (Kanał Elbląski ze słynnymi pochylniami). Największy jednak rozwój miasta przypada na okres od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998, kiedy to Elbląg był stolicą województwa. Na te lata przypada znaczny napływ ludności do miasta. Elbląg obecnie posiada status miasta grodzkiego. Elbląg jest ważnym węzłem komunikacyjnym. Związane są z tym różnorodne inwestycje: m.in. oddany niedawno do użytku węzeł Elbląg-Wschód, znacznie skracający szlak z Gdańska i Warszawy do Elbląga i obwodu kaliningradzkiego (tzw. Berlinka, teraz droga ekspresowa S22 Elbląg – Grzechotki). Wraz z nowo budowanym przejściem Grzechotki – Mamonowo II będzie to najkrótsza droga z zachodu na wschód Europy. Obecnie trwa przebudowa na odcinku Elbląg-Wschód – Jazowa w kierunku Gdańska. Dzięki dotacjom z Unii Europejskiej rozbudowywany jest Port Morski, sieć tramwajowa, a także odbudowywane Stare Miasto.

Jednocześnie budowane są nowe osiedla mieszkaniowe: Modrzewina-Północ, Krasny Las, Dąbrowa oraz przemysłowa Modrzewina-Południe.

Elbląg jest jednym z najlepiej spenetrowanych archeologicznie polskich miast. Dzięki temu, elbląskie muzeum posiada liczne unikalne w skali światowej eksponaty (np. średniowieczną windę).

Elbląg obchodzi obecnie 770. rocznicę założenia przez Krzyżaków.

Zabytki

Katedra pw. św. Mikołaja
Zabytkowe kamieniczki przy ul. Św. Ducha
Pomnik Jana Pawła II przy Katedrze św.Mikołaja


kościół katedralny św. Mikołaja, XIII-XV wiek, przebudowany po pożarze spowodowanym wyładowaniem atmosferycznym 26 stycznia 1777, z cennym wyposażeniem wnętrza (późnogotyckie tryptyki, gotyckie drewniane figury apostołów w nawie głównej, chrzcielnica brązowa z 1387, gotycki relikwiarz Krzyża św., płyty nagrobne z połowy XIII wieku)
Brama Targowa z 1309 i pozostałości fortyfikacji miejskich,
Kanał Elbląski
Ścieżka kościelna
kościół podominikański NMP, XIII-XVI wiek (obecnie Galeria "El"), częściowo zburzony w 1945, zrekonstruowany w latach 60.; dawny ołtarz główny zachował się kościele katedralnym, pozostałe wyposażenie (prospekt organowy, epitafia, empory) uległo zniszczeniu.
Kościół św. Wojciecha w Elblągu,
kościół szpitalny Bożego Ciała, XIII-XV wiek (przed pożarem z 1405 istniał tu kościół św. Jerzego wraz z lapidarium),
kościół Świętego Ducha, XIV wiek
kościół św. Antoniego, XIV wiek
Kościół bł. Doroty, szachulcowy z XVIII wieku, przeniesiony z Kaczynosu
Pałac Augusta Abbega w Elblągu
Muzeum w Elblągu
Zespół dawnego zamku i podzamcza
kamienice późnogotyckie, renesansowe i manierystyczne (w większości zniszczone w 1945)
Centrum Sztuki Galeria EL
Miejsca historyczne, pamiątkowe
Wieża Bismarcka w Elblągu
Skwer im. Ofiar Sprawy Elbląskiej
Synagoga w Elblągu
Znaleziska archeologiczne
Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.
Adnotacja: 2009-10.
Uwaga: Aby ułatwić pracę, dodaj do szablonu parametr |data=2010-12

W trakcie odbudowy średniowiecznych zabudowań miasta, trwającej od lat 80. XX wieku do dziś, na każdą parcelę wchodzą wcześniej archeolodzy. Znaleziono dzięki temu ponad 800 tysięcy przedmiotów, w tym kilka unikatów:

XV-wieczne okulary w rogowej oprawie, najstarsze zachowane w Europie
giterna – średniowieczny instrument muzyczny, jedyna zachowana w Europie
XIII-wieczna winda towarowa, jedna z trzech zachowanych w Europie. Zbudowana z dębu, wysokości ok. 70 cm i średnicy 60 cm. Działała na zasadzie kabestanu.
W 1982 elbląski archeolog dr Marek Jagodziński odkrył w Janowie Pomorskim 7 km na południe od miasta pozostałości wczesnośredniowiecznej osady. Prowadzone wykopaliska dowiodły, że było to poszukiwane długo, również w Elblągu, Truso wspominane przez średniowieczne kroniki.

Gospodarka

Browar Grupy Żywiec (dawniej EB)Elbląg jest ośrodkiem przemysłu ciężkiego (turbiny parowe i gazowe), meblowego i spożywczego. Ze względu na swoje strategiczne położenie (węzeł komunikacji drogowej i kolejowej, port morski) jest to obszar atrakcyjny inwestycyjnie. Tutaj znajdują się również tereny Warmińsko-Mazurskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, a wykwalifikowaną kadrę zapewniają elbląskie uczelnie wyższe.

W mieście działa 7 centrów handlowych, 4 markety elektroniczne, 3 hipermarkety, market budowlany oraz 24 dyskonty spożywcze.

Ludność
Osobny artykuł: Ludność Elbląga.
Najwyższa jak dotąd liczba ludzi mieszkała w Elblągu na przełomie lat 1999/2000 i wynosiła niespełna 131 tysięcy. Obecnie ustabilizowała się ona w przedziale 128-130 tysięcy osób, na co ma wpływ duża emigracja zarobkowa (głównie do Wielkiej Brytanii i Niemiec)[5], niż demograficzny oraz przenoszenie się zamożniejszych mieszkańców do podelbląskich gmin.

Wykres liczby ludności Elbląga


Największą populację Elbląg odnotował oficjalnie w 2000 r. – wg danych GUS 130 160 mieszkańców[6].

 

Przez miasto przebiega linia kolejowa z Berlina do Kaliningradu (którą uruchomiono 19 października 1852)[7]. W 1897 rozpoczęto pierwsze prace przy budowie Kolei Nadzalewowej, która miała połączyć Elbląg z Królewcem. W maju 1899 oddano do użytku odcinek z Elbląga do Fromborka, zaś we wrześniu tego roku odcinek z Fromborka do Braniewa.

W tym czasie oddano też do użytku dworzec Elbląg Miasto i dworzec Elbląg Angielskie Źródło. Stację Elbląg Miasto łączyła z dworcem wschodnim linia kolejowa biegnąca przez centrum miasta, która to istniała do początku lat 80. XX w.

Zlikwidowano ją po wybudowaniu w latach 1975-1982 obwodnicy łączącej stację Elbląg, czyli dawny Dworzec Wschodni ze stacją Elbląg Zdrój.

Komunikacja wodna
W Elblągu mieści się port morski. Nowe nabrzeża zostały wybudowane kosztem 30 mln złotych . Obok części towarowej znajduje się terminal pasażerski-punkt odpraw granicznych o przepustowości jednorazowej 200 osób i 30 samochodów osobowych. Niezwykle istotną inwestycją dla miasta oraz całego regionu jest planowany przekop Mierzei Wiślanej w okolicach wsi Skowronki. Skróci to i ułatwi szlak wodny pomiędzy Elblągiem, a innymi międzynarodowymi portami oraz wpłynie na dalszy, dynamiczny rozwój miasta.

Elbląg jako jeden z dwóch portów na Zalewie Wiślanym (obok Fromborka) ma morskie przejście graniczne, umożliwiające odprawę jachtów udających się do obwodu kaliningradzkiego.

Szkoły wyższe
Osobny artykuł: Edukacja w Elblągu.
Wspólnoty religijne
Katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Katedralna św. Mikołaja - kościół katedralny św. Mikołaja
Parafia św. Wojciecha - kościół św. Wojciecha
kościół św. Antoniego
Parafia bł. Doroty z Mątów - kościół bł. Doroty z Mątów
Parafia Świętej Rodziny
Parafia św. Rafała Kalinowskiego
Parafia św. Pawła Apostoła
Parafia św. Józefa Robotnika
Parafia św. Jerzego
Parafia św. Brata Alberta
Parafia bł. Franciszki Siedliskiej
Parafia św. Floriana
Parafia Wszystkich Świętych
Parafia Świętej Trójcy
Parafia św. Brunona z Kwerfurtu
Parafia Matki Bożej Królowej Polski
Parafia Wojskowa św. Kazimierza
Kościół Polskokatolicki
Parafia Dobrego Pasterza
Kościół greckokatolicki
Cerkiew św. Jana Chrzciciela w Elblągu greckokatolicka
Prawosławne
Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Cerkiew Prawosławna św. Marii Magdaleny w Elblągu
Protestanckie
Kościół Ewangelicko-Augsburski
Parafia w Elblągu
Kościół Ewangelicko-Metodystyczny
Parafia w Elblągu
Kościół Chrześcijan Baptystów
Zbór w Elblągu
Kościół Zielonoświątkowy
Zbór "Nowe Życie"
Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej
Zbór w Elblągu
Kościół Chrystusowy
Zbór w Elblągu
Kościół Adwentystów Dnia Siódmego
Zbór w Elblągu
Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego
Zbór w Elblągu
Buddyzm
Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu
Pozostałe
Świadkowie Jehowy
Sala Królestwa ul. Kościuszki 84B
Opieka medyczna
Wojewódzki Szpital Zespolony
110 Szpital Wojskowy z Przychodnią
Szpital Miejski im. Jana Pawła II
Szpital EL-VITA
Wojsko
13 Elbląski Pułk Przeciwlotniczy
16 Żuławski Batalion Remontowy
16 Batalion Dowodzenia im. Ziemi Elbląskiej
16 Kompania Chemiczna im. Kazimierza Jagiellończyka
14 Batalion Remontu Lotnisk
Kultura, rozrywka i sport
Ośrodki kultury w Elblągu
Centrum Spotkań Europejskich Światowid
Młodzieżowy Dom Kultury w Elblągu
Centrum Tańca "Promyk"
Osiedlowy Zespół Społeczno-Kulturalny "Jar"
Spółdzielczy Dom Kultury "Zakrzewo"
Kina i teatry
Teatr im. Aleksandra Sewruka (dawniej Teatr Dramatyczny)
Teatr Alter Ego
Multikino – kino
Światowid – kino
Galerie
Centrum Sztuki Galeria El – galeria sztuki
Galeria Art Miś – galeria sztuki
Galeria Atrium hotelu Arbiter – galeria sztuki
Galeria Zachętka
Galeria Sztuki ART - PIK
Klub Galeria Studnia
Muzea
Muzeum w Elblągu – muzeum archeologiczno-historyczne
Biblioteki
Biblioteka Elbląska im. Cypriana K. Norwida
Warmińsko-Mazurska Biblioteka Pedagogiczna w Elblągu
Biblioteka Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Elbląskiej
Rozrywka i wypoczynek
stadiony, pływalnie, baseny:
stadion przy ul. Skrzydlatej
stadion Mlexer Elbląg
stadion przy ul. Krakusa
stadion Olimpii Elbląg
basen odkryty przy ul. Spacerowej,
basen kryty przy ul. Karowej,
lodowisko przy ul. Karowej
Pływalnia Delfin
tereny zielone:
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
Las miejski Bażantarnia,
Park Modrzewie,
Park Michała Kajki,
Park Dolinka,
Park Romualda Traugutta,
Park Wojska Polskiego,
Park Planty,
sporty zimowe
wyciąg narciarski na górze Chrobrego
wyciąg saneczkarski na Gęsiej Górze
hale sportowe
Hala Widowiskowo-Sportowa
Hala MOS
inne
Kompleks Wypoczynkowy "Nowa Holandia"
 

Na dowód ścisłej współpracy między Elblągiem a francuskim miastem Compiègne, powstające właśnie rondo przy ulicy Nowowiejskiej, zostanie nazwane Rondem Compiègne, a rondo, którym z Compiègne wyjeżdża się w kierunku Paryża, w 2003 roku zostało nazwane Rondem Elblag.

Obecnie Elbląg współpracuje z 14 miastami partnerskimi z 13 krajów:

Rosja: Kaliningrad i Bałtijsk
Niemcy: Leer (Ostfriesland)
Szwecja: Ronneby
Białoruś: Nowogródek
Estonia: Narwa
Litwa: Druskieniki
Ukraina: Tarnopol
Łotwa: Lipawa
Francja: Compiègne
Wielka Brytania: Trowbridge
Chile: Coquimbo
Chiny: Baoji
Republika Chińska: Tainan
W listopadzie 2007 miasto i port Elbląg zainicjowało międzynarodową kampanię "Bałtycka Ukraina", ukierunkowaną na zbudowanie w mieście ukraińskiego kompleksu portowego. Plany te są ściśle powiązane z decyzją rządu RP o budowie kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną[10].

Honorowi obywatele miasta Elbląga
Tytuły nadane przed 1945 r.

Adolf Hitler[11]
Hermann Goering[11]
Joseph Goebbels[11]
Tytuły nadane po 1989 r. (data nadania tytułu)

Jan Paweł II (1999)
Lech Baranowski (1995) – założyciel pierwszego po wojnie Urzędu Pocztowego w Elblągu
Marian Biskup (2007) – profesor, wybitny znawca historii Pomorza Gdańskiego i dziejów Zakonu Krzyżackiego
Henryk Iwaniec (2006) – światowej sławy matematyk, zajmuje się liczbami pierwszymi
ks. Mieczysław Józefczyk (1994) – miłośnik historii Elbląga, kapelan "Solidarności", kapelan b. żołnierzy AK
o. Czesław Klimuszko (2004) – zielarz i wizjoner
gen. bryg. Bolesław Nieczuja Ostrowski (1992) – legendarny dowódca 106 Dywizji Armii Krajowej
Stanisław Piekarski (1994) – tramwajarz, jeden z elbląskich pionierów
Helena Pilejczyk (2002) – łyżwiarka szybka, medalistka olimpijska
Ryszard Rynkowski (2002) – polski piosenkarz, dawniej związany z grupą "Vox", obecnie solista
Hans G. Schrock-Opitz (1997) – były mieszkaniec Elbląga, zamieszkały w Niemczech popularyzator i sponsor elbląskiego środowiska tanecznego
Hans J. Schuch (2003) – urodzony w Elblągu, zamieszkały w Niemczech emerytowany dyrektor muzeum WOLLBECK i przewodniczący Stowarzyszenia TRUSO
Stanisław Wójcicki (1993) – jeden z elbląskich pionierów, członek Morskiej Grupy Operacyjnej organizującej życie pierwszym mieszkańcom miasta
Urodzeni w Elblągu
Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru.
Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu.
 

Georg Kleefeld (1522–1576), burmistrz Gdańska
Hans von Bodeck (1582–1658), dyplomata i kanclerz Księcia Brandenbursko-Pruskiego
Samuel Hartlib (1600–1662), niemiecko-angielski naukowiec i pedagog
Friedrich Hoffmann, Elbing (1627–1673), poeta, rektor gimnazjum elbląskiego
Peter Sohren (~1630 – ~1692), kompozytor i kantor gimnazjum elbląskiego
Daniel Bärholz (1641–1688), rajca miejski, poeta
Christian Wernicke (1661–1725), autor epigramów
Gottfried Achenwall (1719–1772), historyk i prawnik
Johann Heinrich Ammelung (1746–1796), historyk
Wilhelm Baum (1799–1883), lekarz, pierwszy honorowy obywatel Miasta Gdańska
Ferdinand Schichau (1814–1896), założyciel Schichau-Werke w Elblągu i Gdańsku
Wilhelm Eduard Albrecht (1800–1876), prawnik
Bruno Erhard Abegg (1803–?), polityk, prawnik, prezydent policji w Królewcu
Johann Benjamin Groß (1809–1848), wiolonczelista
Hieronymus Truhn (1811–1886), kompozytor
Armin Wegner (1840–1917), architekt
Hugo Weiss (1842–?), teolog
Albrecht Wernich (1843–?), lekarz
Berthold Adolph Benecke (1843–?), lekarz
Hermann Baumgart (1846–?), historyk literatury
Franz Komnick (1857–1938), założyciel fabryki samochodów "Komnick"
Max Georg Zimmermann (1861–?), historyk sztuki
Julius Levin (1862-1935), lekarz, pisarz, lutnik
Reinhold Felderhoff (1865–1919), rzeźbiarz
Hans Goltz (1873–1927), sprzedawca dzieł sztuki, jeden z twórców sztuki nowoczesnej
Paul Emil Gabel (1875–1938), malarz i rysownik
Paul Fechter (1880–1958), krytyk teatralny, dziennikarz, pisarz
Georg Bessau (1884–1944), lekarz
Hans Boltz (1883–?), geodeta
Alfred Arndt (1896–1976), architekt
Max Reimann (1898–1977), członek Bundestagu
Erich Brost (1903–1995), dziennikarz
Hellmut Draws-Tychsen (1904–1973), pisarz
Ulrich Grunwald (1928–2007), kapłan i honorowy kanonik diecezji elbląskiej
Horst-Günter Gregor (1938–1995), pływak – zdobywca trzech srebrnych medali olimpijskich
Ursula Karusseit (* 1939), aktorka
Marie-Luise Salden (* 1939), artystka, pedagog muzealny
Bernd Neumann (* 1942), członek Bundestagu, Minister Kultury Niemiec od roku 2005
Ortwin Runde (* 1944), członek Bundestagu, burmistrz Hamburga w latach 1997-2001
Adam Giersz (*1947), trener tenisa stołowego, minister Sportu i Turystyki w rządzie Donalda Tuska
Tadeusz Naguszewski (* 1954), lekarz, polityk
Piotr Wadecki (* 1973), kolarz
Radosław Wojtaszek (* 1987), szachowy mistrz Polski
Piotr Andrukiewicz – polski redemptorysta
Paweł Burczyk – aktor
Paweł Chochlew – aktor, reżyser i scenarzysta
Marcin Chochlew – aktor
Wojciech Cejrowski – dziennikarz i podróżnik
Adam Fedoruk – piłkarz
Ryszard Rynkowski – polski piosenkarz
Dominika Figurska – aktorka
Grzegorz Nowaczyk - Prezydent Elbląga
Przemysław Zamojski – koszykarz
Sylwester Latkowski – reżyser
Adam Wadecki – kolarz
Tadeusz Lampka – producent telewizyjny
Tomasz Lach – Tomson, wokalista i autor tekstów, członek grupy Afromental
Jerzy Małek – trębacz jazzowy
Tomasz Błasiak – aktor
Przemysław Mieszko Rudź – muzyk, popularyzator nauki
Parlamentarzyści
Mieszkańcy Elbląga wybierają parlamentarzystów z okręgu wyborczego Elbląg, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego Olsztyn.

Fakty historyczno-geograficzne
W Raczkach Elbląskich koło Elbląga jest najniżej położony punkt w Polsce (1,8 m p.p.m.)
Elbląg jest najstarszym miastem w województwie warmińsko-mazurskim i liczy obecnie 771 lat
Elbląska katedra jest najwyższym tego typu obiektem położonym na wschód od Wisły i liczy 95 m wysokości
W Elblągu zlokalizowany jest największy w Europie odkryty basen
W Elblągu powstał pierwszy w Polsce okręt wojenny – Galeona Smok
Kanał Elbląski (Oberländischer Kanal) ze swoimi pochylniami (Rollberge) wybudowanymi w latach 1844-1858 przez pruskiego budowniczego Georga Steenkego z Królewca jest jedynym tego typu działającym obiektem inżynieryjnym na świecie
Elbląg był drugim, po Wrocławiu, miastem na obecnym terenie Polski, w którym wprowadzono do eksploatacji tramwaj elektryczny (w 1895)
Elbląg był pierwszą siedzibą wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego na terenie dzisiejszej Polski, aż do czasu przeniesienia jej do Malborka
Elbląg jest najlepiej przebadanym pod względem archeologicznym miastem w Europie
Elbląskie Stare Miasto przed zburzeniem w roku 1945 było stawiane na równi z Głównym Miastem w Gdańsku i Starym Miastem w Toruniu
Materiał budowlany z rozebranego elbląskiego Starego Miasta posłużył do odbudowy Warszawy i Gdańska
Gimnazjum Elbląskie było pierwszym polskim gimnazjum humanistycznym
skrzyżowanie ulic Nowowiejskiej, Traugutta oraz Górnośląskiej w Elblągu nosi nazwę "Rondo Compiegne", na pamiątkę współpracy z tym francuskim miastem. Co ciekawe, najważniejsze skrzyżowanie o ruchu okrężnym w Compiegne (odchodzi z niego droga na Paryż) nosi nazwę "Rondo Elbląg"
Podczas zdobywania Elbląga (9 lutego 1945) został aresztowany Aleksander Sołżenicyn
W Elblągu znajdowała się drewniana wieża Bismarcka
W latach 1966-90 polska Marynarka Wojenna dysponowała okrętem nazwanym na cześć miasta ORP Elbląg
Elbląg na ekranie
1964 – Elbląg – reż. Lech Lorentowicz (film turystyczno-krajoznawczy)
1970 = Krajobraz po bitwie – reż. Andrzej Wajda (plenery w Bażantarni i na autostradzie)
1974 – Polewacz polany(lub Elbląg – kinolaboratorium) – reż. Paweł Kwiek, Karol Cichecki (film eksperymentalny)
1975 – Elbląg – reż. Zbigniew Ryszard Frankowski (film dokumentalny)
2002 – Ojciec Święty w Elblągu – reż. Mirosław Salicki (film dokumentalny)
2003 – Nowe życie Starego Miasta (film dokumentalny prod. rosyjskiej)
2003 – film dokumentalny prod. niemieckiej (TV ARD)
2007 - Nowa Europa Michaela Palina (serial produkcji BBC)
2007 – Świadek koronny – reż. Jarosław Sypniewski, Jacek Filipiak (film sensacyjny); plenery w okolicach Elbląga
2007 – Odwróceni reż. Jarosław Sypniewski, Michał Gazda (serial kryminalny); plenery w okolicach Elbląga
2008 – Travel 2008 – program w polskiej wersji był realizowany w Elblągu (była także sekcja dotycząca Elbląga, Travel Channel) 
 źródło: wikipedia


 

 

 

Zobacz:

»krokiety »pierogi »pyzy »krokiety »naleśniki »gołąbki »kluski »uszka »kopytka »pierożek warmiński »mapa sklepu
»
Bartoszyce »Olsztyn »Bisztynek »Ostróda »Kętrzyn »Reszel »Elbląg »Szczytno »Lidzbark Warmiński 
» zdrowa żywność » ekologiczna zywność » zywność bez konserwantów

Odsłony: 41891 :: Unikalne: 10767 :: Dzisiaj: 6 :: Wczoraj: 30 :: Online: 1 :: Najwięcej odwiedzin: 17-03-2014 (61) :: | administracja